Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Ostatnia aktualizacja: 28 września 2026

Upadłość konsumencką może ogłosić każda osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i stała się niewypłacalna — czyli utraciła zdolność regulowania swoich wymagalnych zobowiązań (ustawa domniemywa ten stan, gdy opóźnienie przekracza trzy miesiące). Zawód, wiek, wysokość długu ani źródło dochodu nie mają znaczenia. Poniżej znajdziesz warunki, wyjątki i sytuacje, w których sąd może odmówić oddłużenia.

Kto może wnioskować o upadłość konsumencką?

Jak sama nazwa wskazuje, ten rodzaj upadłości jest zarezerwowany dla konsumentów — osób, które zaciągnęły kredyty na cele mieszkaniowe, samochód, leczenie, zakupy czy w nagłych sytuacjach życiowych, a następnie nie radzą sobie z ich spłatą. Skala jest ogromna: w 2025 r. upadłość konsumencką ogłosiło 21 366 osób — najwięcej w historii (dane COIG), a ponad 22% z nich to seniorzy po 60. roku życia. Jeśli dopiero poznajesz temat, zacznij od artykułu na czym polega upadłość konsumencka.

Jakie warunki trzeba spełnić?

1. Niewypłacalność.

To ustawowa przesłanka upadłości (art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego): utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa domniemywa ten stan, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza trzy miesiące. Formalnie niewypłacalność może zaistnieć i wcześniej, ale w praktyce to właśnie trzy miesiące zaległości są podstawą, na której opieramy wniosek. Jeżeli Twoje raty i rachunki od kilku miesięcy przerastają dochody i nie jesteś w stanie spłacać ich na bieżąco — najpewniej jesteś osobą niewypłacalną w rozumieniu ustawy.

2. Nieprowadzenie działalności gospodarczej.

Na dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie można prowadzić własnej firmy — działalność musi być wykreślona z CEIDG (lub spółka z KRS). Co ważne, byli przedsiębiorcy mogą ogłosić upadłość konsumencką — już następnego dnia po wykreśleniu działalności, a długi firmowe (w tym ZUS i US) wchodzą do postępowania. Ścieżkę dla osób z JDG opisujemy w artykule czy przedsiębiorca może ogłosić upadłość konsumencką.

3. Długi realnie przerastające Twoje możliwości.

Ustawa nie wymaga, by dług przekraczał wartość majątku — ale w praktyce sądowej upadłość ma sens wtedy, gdy zobowiązań nie da się zaspokoić z posiadanego majątku i bieżących dochodów. Niewypłacalność konsumenta ustawa wiąże z utratą płynności, nie z bilansem majątku — ale gdy majątek pozwala bez trudu spłacić całość długów, sąd może ocenić, że zdolności płatniczej nie utraciłeś, a sama upadłość byłaby dla Ciebie nieopłacalna. Z naszego doświadczenia postępowanie zaczyna się też opłacać od około 30 000 zł zadłużenia — przy niższych kwotach koszty i czas zwykle przewyższają korzyść.

Kiedy można ogłosić upadłość konsumencką?

Upadłość konsumencką można ogłosić, gdy jesteś już niewypłacalny i nie prowadzisz działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to co najmniej trzy miesiące zaległości w spłacie zobowiązań, bo od tego momentu ustawa domniemywa niewypłacalność. Nie musisz natomiast czekać, aż bank wypowie umowę ani aż komornik zajmie pensję. Sąd ocenia Twoją sytuację na dzień wydania postanowienia, a nie na dzień, w którym długi zaczęły się piętrzyć.

Z naszej praktyki, najczęstsze momenty, w których klienci decydują się na wniosek:

• Gdy zaległości przekroczą trzy miesiące. To ustawowe domniemanie niewypłacalności i praktyczna podstawa wniosku. Nie da się przestać płacić rat we wtorek i złożyć wniosku w czwartek: w praktyce muszą minąć trzy miesiące, w których trwale nie regulujesz zobowiązań.
• W trakcie egzekucji komorniczej. To nie przeszkoda, tylko jeden z najczęstszych powodów. Z dniem ogłoszenia upadłości egzekucje skierowane do majątku wchodzącego do masy zostają zawieszone, a po uprawomocnieniu postanowienia umorzone (szczegóły: upadłość konsumencka a komornik).
• Zanim komornik sprzeda mieszkanie lub dom, w którym mieszkasz. To ma wymiar finansowy: przy sprzedaży w egzekucji cena, po pokryciu kosztów, trafia do wierzycieli, a Ty nie masz zagwarantowanej żadnej kwoty na nowe lokum (ewentualna nadwyżka wraca do Ciebie dopiero po spłaceniu wszystkich). Przy sprzedaży przez syndyka w upadłości możesz wystąpić o wydzielenie z ceny kwoty na wynajem na 12 do 24 miesięcy; jej wysokość ustala sędzia-komisarz (art. 342a Prawa upadłościowego).
• Po zakończeniu działalności i wykreśleniu firmy z CEIDG. Na dzień wysłania wniosku do sądu firma musi być wykreślona, wniosek można złożyć już następnego dnia. Samo zawieszenie nie wystarczy: zawieszony przedsiębiorca nadal jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy. Nie wystarczy też wykreślenie na papierze, jeśli faktycznie dalej prowadzisz firmę. Przygotowanie sprawy z kancelarią, kompletowanie dokumentów i pisanie wniosku mogą natomiast toczyć się jeszcze w czasie działania firmy.
• Po upływie 10 lat od poprzedniego oddłużenia. Wcześniej sąd może ogłosić upadłość, ale na końcu postępowania co do zasady odmówi ponownego umorzenia długów, chyba że przemawiają za Tobą względy słuszności lub humanitarne.

Nie ma natomiast czegoś takiego jak „za wcześnie". Jeśli spełniasz warunki, każdy miesiąc zwłoki to kolejne odsetki, koszty egzekucji i nowe wpisy w rejestrach dłużników. Im wcześniej złożysz wniosek, tym mniej długów narośnie do dnia ogłoszenia upadłości.

Kto nie może ogłosić upadłości konsumenckiej?

Są sytuacje, w których upadłość konsumencka jest niedostępna albo nie spełni swojej roli:

• Osoba prowadząca działalność gospodarczą — dopóki firma widnieje w CEIDG, droga konsumencka jest zamknięta (dostępna jest upadłość przedsiębiorcy, ale to inne, bardziej wymagające postępowanie).
• Osoba wypłacalna — jeżeli regulujesz zobowiązania na bieżąco, nie ma podstaw do upadłości; a gdy majątek z łatwością pokrywa długi, sąd może uznać, że nie utraciłeś zdolności płatniczej.
• Osoba, której jedyne długi nie podlegają umorzeniu — alimenty, renty odszkodowawcze, grzywny i obowiązki naprawienia szkody z wyroków karnych nie znikają w upadłości. Jeżeli to wyłączna treść Twojego zadłużenia, upadłość nic nie umorzy. Gdy stanowią tylko część długów — upadłość wciąż ma sens dla całej reszty.
• Osoba oddłużona w ciągu ostatnich 10 lat — co do zasady sąd odmówi ponownego umorzenia zobowiązań; wyjątkiem są względy słuszności lub humanitarne.

Czy osoba fizyczna może ogłosić upadłość?

Tak. Upadłość konsumencka to postępowanie stworzone właśnie dla osób fizycznych, czyli zwykłych ludzi, a nie firm. Poza niewypłacalnością warunek jest jeden: musisz być osobą, której upadłości nie ogłasza się na zasadach dla przedsiębiorców, czyli w praktyce nie prowadzić działalności gospodarczej. Osoba fizyczna, która firmę prowadzi, również może ogłosić upadłość i uzyskać oddłużenie, ale w trybie dla przedsiębiorców, który jest droższy i bardziej sformalizowany.

Jak to wygląda w typowych sytuacjach:

• Pracownik na etacie, zleceniobiorca, osoba bezrobotna. Tak, ścieżka konsumencka. Źródło dochodu i jego brak nie mają znaczenia dla samego ogłoszenia upadłości.
• Emeryt lub rencista. Tak. Seniorzy to ponad jedna piąta wszystkich upadłości konsumenckich w Polsce.
• Były przedsiębiorca po wykreśleniu z CEIDG. Tak, już od następnego dnia po wykreśleniu. Długi firmowe, w tym wobec ZUS i urzędu skarbowego, wchodzą do postępowania.
• Osoba z zawieszoną działalnością. Nie, dopóki wpis figuruje w CEIDG. Najpierw wykreślenie, potem wniosek.
• Wspólnik spółki z o.o. lub członek jej zarządu bez własnej firmy. Tak, jest konsumentem. Udziały w spółce wchodzą do masy upadłości, a jeśli członek zarządu odpowiada za długi spółki własnym majątkiem, te zobowiązania również można objąć upadłością konsumencką.
• Wspólnik spółki jawnej, komplementariusz, partner w spółce partnerskiej. Nie. Prawo upadłościowe wprost obejmuje ich upadłością na zasadach dla przedsiębiorców (art. 5 ust. 2), więc tryb konsumencki jest dla nich zamknięty, dopóki pozostają wspólnikami.

„Najczęściej to nie sąd skreśla ludzi, tylko oni sami siebie. Dzwonią i zaczynają od „u mnie się pewnie nie da" — bo mają pracę, bo wzięli za dużo kredytów, bo się wstydzą. A od reformy z 2020 roku ogłoszenie upadłości nie jest uznaniową decyzją sądu: jeśli spełniasz warunki, sąd ją ogłasza. To, jak powstały długi, ma znaczenie dopiero przy planie spłaty. Czy spełniasz warunki — sprawdzamy w dziesięć minut, bez oceniania."

— Michał Dymarczyk, założyciel kancelarii, ekspert ds. upadłości konsumenckiej

Czy majątek jest przeszkodą do uzyskania upadłości konsumenckiej?

Sam fakt posiadania majątku nie zamyka drogi do upadłości — mieszkanie czy samochód wejdą do masy upadłości i posłużą zaspokojeniu wierzycieli, a przy sprzedaży mieszkania, w którym mieszkasz, sąd na Twój wniosek wydzieli Ci środki na wynajem na 12–24 miesiące (szczegóły: upadłość a mieszkanie i majątek). Wątpliwości pojawiają się dopiero przy majątku wyraźnie przewyższającym zadłużenie — formalnie liczy się utrata płynności, ale w takiej sytuacji upadłość bywa po prostu nieopłacalna i mówimy to wprost.

Z drugiej strony brak majątku i brak pieniędzy również nie pozbawia prawa do upadłości — to postępowanie jest z założenia adresowane do osób w trudnej sytuacji. Opłata sądowa od wniosku to 30 zł, a koszty syndyka pokrywa masa upadłości; przy jej braku są ujmowane w planie spłaty albo przejmuje je tymczasowo Skarb Państwa. Pełne zestawienie kosztów znajdziesz w artykule ile kosztuje upadłość konsumencka.

Od jakiej kwoty długu upadłość konsumencka ma sens?

Ustawa nie zna żadnego progu. W naszej praktyce granica opłacalności to około 30 000 zł, liczone jako dług pomniejszony o wartość majątku, który syndyk mógłby sprzedać. Przykład: 45 000 zł zadłużenia i samochód wart 20 000 zł to realnie 25 000 zł do umorzenia, czyli poniżej progu. W takiej sytuacji koszty, czas i utrata auta zwykle przewyższają korzyść, a lepszym wyjściem bywa ugoda z wierzycielami lub układ konsumencki. Przy 45 000 zł długu i braku majątku upadłość ma pełny sens. Pełny rachunek kosztów i korzyści: ile kosztuje upadłość konsumencka.

Czy upadłość konsumencka ma sens w Twojej sytuacji?

Upadłość konsumencka ma sens wtedy, gdy długów nie da się spłacić z dochodów i majątku w rozsądnym czasie, a każdy kolejny miesiąc pogłębia problem. Nie jest natomiast rozwiązaniem dla każdego, kto ma zaległości.

Zwykle ma sens, gdy:

• zadłużenie po odjęciu majątku przekracza około 30 000 zł i rośnie szybciej, niż jesteś w stanie je spłacać,
• trwa egzekucja komornicza albo wierzyciele przekazali sprawy do windykacji i sądów,
• spłacasz jedne zobowiązania kolejnymi pożyczkami, a łączna rata przekracza możliwości,
• długi pochodzą z zamkniętej działalności, w tym wobec ZUS i urzędu skarbowego.

Zwykle nie ma sensu, gdy:

• jedyne zobowiązania to alimenty, grzywny lub odszkodowania z wyroków karnych, bo te nie podlegają umorzeniu,
• majątek bez trudu pokrywa całość długów, wtedy sąd może uznać, że nie jesteś niewypłacalny, a upadłość byłaby nieopłacalna,
• zależy Ci na zachowaniu mieszkania i masz stały dochód, wtedy rozważ układ konsumencki, który nie wymaga sprzedaży nieruchomości.

Po ogłoszeniu upadłości większość osób przechodzi przez plan spłaty trwający zwykle do 36 miesięcy (przy umyślności lub rażącym niedbalstwie od 36 do 84). Przy trwałej niezdolności do jakichkolwiek spłat sąd umarza długi bez planu, a przy niezdolności przejściowej stosuje umorzenie warunkowe. W praktyce decyzja o wniosku to decyzja, czy chcesz zamknąć temat długów w perspektywie kilku lat, czy spłacać je przez kolejne kilkanaście.

Czy sąd może odrzucić wniosek o upadłość konsumencką?

Od reformy z 24 marca 2020 r. sąd na etapie ogłoszenia upadłości bada przede wszystkim niewypłacalność i status konsumenta — nie przyczyny zadłużenia. Dlatego odmowy na tym etapie są przy dobrze przygotowanym wniosku rzadkością. Przyczyny powstania długów (np. rażące niedbalstwo, hazard, celowe działanie) sąd ocenia dopiero przy ustalaniu planu spłaty — mogą one wydłużyć plan z maksymalnie 36 do nawet 84 miesięcy, a w skrajnych przypadkach celowego trwonienia majątku sąd może odmówić oddłużenia. Odmowa grozi także wtedy, gdy w ciągu ostatnich 10 lat już umorzono Ci długi w upadłości. Scenariusze odmowy i co wtedy robić opisaliśmy w artykule odmowa ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Dlatego tak ważna jest rzetelność: kompletny wniosek, ujawnienie całego majątku i wszystkich wierzycieli. Próby ukrywania majątku czy zatajania wierzycieli to najprostsza droga do przegrania sprawy — uczciwość wobec sądu jest w tym postępowaniu Twoją najmocniejszą kartą.

Spełniasz kryteria? Zobacz, jak ogłosić upadłość konsumencką krok po kroku, albo sprawdź, ile trwa całe postępowanie.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe: art. 11 ust. 1 (definicja niewypłacalności), art. 491¹ i następne (postępowanie wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej), art. 491^4a–491¹⁶ (plan spłaty, odmowa oddłużenia, umorzenie bez planu spłaty). Ponadto: art. 5 ust. 2 (wspólnicy spółek osobowych objęci upadłością przedsiębiorcy), art. 146 (egzekucje po ogłoszeniu upadłości), art. 342a (kwota na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych), art. 491^14a ust. 1 pkt 2 (odmowa oddłużenia przy umorzeniu długów w ciągu 10 lat). Reforma z 24 marca 2020 r. zniosła badanie winy dłużnika na etapie ogłoszenia upadłości.

Stan prawny na: wrzesień 2026. Materiał ma charakter informacyjny — Twoją indywidualną sytuację ocenimy podczas bezpłatnej rozmowy.